ચાણક્ય નીતિ


ત્રીજો અધ્યાય

૧૬- જેમ એક ચંદ્રમાંની ચાંદનીથી કાળી રાત ખીલી ઉઠે છે, તેમ એક જ વિદ્વાન અને સારા સ્વભાવવાળા પુત્રથી પરિવારની શોભા ખીલી ઉઠે છે.

૧૭-શોક અને સંતાપ ઉત્પન્ન કરતાં વધુ પુત્રોથી શું ફાયદો ? કુળનું નામ રોશન કરવા એક જ શ્રેષ્ઠ પુત્ર સારો.તેની છત્રછાયામાં જ બધા સુખો મળે છે.

૧૮- પુત્ર સાથે પાંચ વર્ષ સુધીજ પ્રેમ કરવો ,પછી દશ વર્ષ તેની સાથે થોડી કડકાઈ થી વર્તવું ,જયારે તે સોળ વર્ષનો થાય ત્યારે તેની સાથે મિત્ર જેવો જ વ્યવહાર કરવો જોઈએ.

૧૯- અતિ કે અનાવૃષ્ટિ સમયે, તોફાનોમાં, રોગચાળો થતાં, યુદ્ધ થતાં, અને દુષ્ટ લોકોનો સંગ થતાં જે વ્યક્તિ બધું છોડીને ભાગી જાય છે અને તે બધાનો ત્યાગ કરે છે તે જ મોતનાં મુખમાંથી બચે છે.

૨૦- જે વ્યક્તિ પાસે ધર્મ,અર્થ, કામ,મોક્ષ માંથી એક પણ પુરુષાર્થ નથી તે વાંરવાર મનુષ્ય યોનીમાં જન્મ લઈને મરતો જ રહે છે.આ સિવાય તેનો બીજો કોઈ ફાયદો નથી.

૨૧- જ્યાં મૂર્ખ લોકોની પૂજા થતી નથી, અન્નના ભંડાર ભરેલાં રહે છે ,પતિ પત્ની વચ્ચે ઝગડા થતાં નથી ત્યાં લક્ષ્મી માતા સ્વયં પોતાનો વાસ કરે છે.

સુવિચાર


  1. પરિશ્રમી અને ધૈર્યવાન વ્યક્તિ માટે આ જગતમાં કોઈ વસ્તુ અપ્રાપ્ય નથી.
  2. શરીરની તંદુરસ્તીની કાળજી તથા મનની શાંતિની જાણવણી રાખવી તે માનવીની પ્રથમ જવાબદારી છે.
  3. નૈતિકતા અને સદાચાર જ પ્રભુ સુધી પહોંચવાનો નજીકનો અને સાચો માર્ગ છે.
  4. સાહિત્ય વાંચન આપણને ઈશ્વરે મનુષ્યના અંતરમાં મૂકેલા સત્ય અને સૌન્દર્યનું દર્શન કરાવે છે.
  5. પૈસા સાથે પ્રસન્નતા અને પ્રતિષ્ઠા મળે તો જ સાચી કમાણી છે તેમ મનાય.